Luật đá lượt đi lượt về là gì và tại sao được áp dụng rộng rãi? Câu hỏi này xuất hiện ngày càng nhiều trong cộng đồng người xem bóng đá, đặc biệt khi theo dõi những giải đấu có thể thức sân nhà/sân khách. Kèo nhà cái 5 đã tổng hợp lại từ khía cạnh chuyên môn để fan hiểu rõ cơ chế thi đấu 2 lượt.
Ý nghĩa và nguồn gốc luật đá lượt đi lượt về là gì?
Thể thức 2 lượt được FIFA và nhiều LĐBĐ đá áp dụng từ thập niên 1960 để giảm bớt sự thiên vị về sân bãi, cổ động viên, thời tiết hay tâm lý ra sân. Thay vì phân định thắng thua bằng một trận duy nhất, cả 2 đội bóng sẽ thi đấu 2 trận để mỗi đội đều được thi đấu trên sân nhà. Tổng tỉ số sau 2 lượt là căn cứ xác định đội đi tiếp.
Thể thức này được áp dụng phổ biến trong vòng knock-out của UEFA Champions League, Europa League, vòng play-off World Cup, AFC Champions League cùng nhiều cúp quốc gia châu Âu và Nam Mỹ. Đây là lý do khiến người xem mới theo bóng đá thường phải tìm hiểu lại luật đá lượt đi lượt về là gì để nắm đúng cách tính kết quả.
Cách tính tỉ số trong lượt đi lượt về (ví dụ thực tế)
Tổng số bàn thắng của 2 lượt sẽ quyết định đội vào vòng sau. Nếu có chênh lệch, đội ghi nhiều bàn hơn đi tiếp. Khi tổng tỉ số bằng nhau, một số giải sử dụng luật bàn thắng sân khách (trước 2021) còn nay đa phần áp dụng hiệp phụ và luân lưu. Dưới đây là minh họa luật đá lượt đi lượt về là gì:
| Trận đấu | Tỉ số | Sân đấu |
| Lượt đi | Barcelona 3-0 Liverpool | Camp Nou |
| Lượt về | Liverpool 4-0 Barcelona | Anfield |
Với tổng tỉ số Liverpool 4-3 Barcelona, “Lữ đoàn đỏ” được đi tiếp dù thua đậm ở lượt đi, nhưng lội ngược dòng thành công ở lượt về nhờ lợi thế sân nhà và chiến thuật pressing tổng lực. Trận đấu bán kết Champions League 2018/19 này được xem là minh chứng rõ ràng cho sức nặng chiến thuật của luật đá lượt đi lượt về là gì.
Trường hợp áp dụng luật bàn thắng sân khách (trước 2021)
Trong giai đoạn trước mùa giải 2021/22, ý nghĩa luật đá lượt đi lượt về là gì được xem như tiêu chí phụ để phân định đội đi tiếp khi tổng tỉ số 2 lượt bằng nhau. Không đá thêm hiệp phụ ngay lập tức, lợi thế sẽ được trao cho đội ghi nhiều bàn trên sân đối thủ hơn. Điển hình có thể nhắc đến derby Milan ở cúp châu Âu:
- Lượt đi: Milan 1-0 Inter
- Lượt về: Inter 2-1 Milan
Tuy tổng tỉ số 2-2 nhưng Inter Milan lại ghi 1 bàn trên sân khách, qua đó đủ điều kiện để giành quyền vào vòng trong.
Trường hợp không áp dụng luật bàn thắng sân khách (sau 2021)
Kể từ mùa 2021/22, UEFA đã chính thức xóa bỏ và khuyến nghị NHM không cần quan tâm đến luật đá lượt đi lượt về là gì ở toàn bộ các giải đấu cúp châu Âu. Khi tổng tỉ số lượt đi lượt về hòa nhau, 2 đội sẽ thi đấu hiệp phụ trên sân của trận lượt về, sau đó phân thắng thua bằng loạt luân lưu nếu cần.
Việc bỏ đi luật bàn thắng sân khách được đưa ra sau nhiều cuộc thảo luận vì cho rằng luật cũ khiến đội chủ nhà ở lượt đi thường thi đấu quá thận trọng. Khi bỏ luật, cả 2 đội có cùng số phút thi đấu trên sân nhà/sân khách giúp kết quả phản ánh công bằng hơn về năng lực lẫn chiến thuật.
Những giải đấu còn áp dụng thể thức lượt đi lượt về
Kể cả khi UEFA đã chấm dứt tính bàn thắng sân khách từ mùa 2021/22, nhiều người vẫn muốn tìm hiểu luật đá lượt đi lượt về là gì trước khi xem một số giải đấu cấp liên đoàn. Cụ thể tại nhiều khu vực khác, luật 2 lượt vẫn được giữ nguyên tiêu biểu như:
| Giải đấu | Tình trạng hiện tại |
| Vòng loại World Cup | Giữ thể thức 2 lượt |
| AFC Champions League | Giữ 2 lượt từ vòng knock-out |
| Copa Libertadores | Giữ 2 lượt và luật sân khách |
| Cúp quốc gia Đức, Tây Ban Nha,… | Tùy vòng, vẫn áp dụng 2 lượt |
Điều này cho thấy người xem vẫn cần hiểu đúng luật đá lượt đi lượt về là gì, vì thể thức này chưa hề biến mất khỏi bóng đá hiện đại.
Những hiểu lầm thường gặp về thể thức 2 lượt
Khái niệm luật đá lượt đi lượt về là gì thường gắn với nhiều suy đoán chưa chính xác. Một số trong đó xuất phát từ thói quen rút ngắn vấn đề qua tỉ số mà không xét đến bối cảnh chiến thuật hay lịch sử giải đấu.
“Trận lượt đi luôn hiếm bàn vì 2 đội chơi chặt chẽ”
Nhận định này không trọn vẹn. Có nhiều trận lượt đi tại Champions League hay Copa Libertadores khép lại với tỉ số 4-3, 5-2 hoặc thậm chí 6-2. Việc khởi đầu thận trọng hay cởi mở không phụ thuộc vào luật thi đấu mà phụ thuộc vào toan tính chiến thuật, trạng thái lực lượng và mục tiêu của từng đội ở thời điểm cụ thể.
“Luật bàn thắng sân khách đã bị xóa hoàn toàn khỏi bóng đá”
Thực tế, thay đổi luật đá lượt đi lượt về là gì chỉ áp dụng tại hệ thống giải của UEFA từ mùa 2021/22. Ở Nam Mỹ, luật này vẫn đang hiện hữu tại Copa Libertadores và nhiều giải châu Á cũng chưa bỏ. Khái niệm toàn bộ bóng đá rất dễ gây nhầm lẫn vì lịch thi đấu, quy định và văn hóa bóng đá giữa các châu lục không giống nhau.
“Lượt về đương nhiên mang lại lợi thế cho đội đá sân nhà”
Số liệu thống kê từ nhiều giải lớn cho thấy chỉ dưới 30% đội bị dẫn bàn ở lượt đi có thể lật ngược tình thế ở lượt về, kể cả khi thi đấu trước khán giả nhà. Áp lực phải thắng bằng mọi giá đôi khi trở thành gánh nặng, đặc biệt ở những cặp đấu có cách biệt quá lớn ngay từ trận đầu tiên.
Nhận thức rõ luật đá lượt đi lượt về là gì tạo lợi thế cho người theo dõi bóng đá khi phân tích trận đấu ở dạng chuỗi thay vì tách rời từng lượt. Thể thức 2 lượt vẫn tồn tại ở nhiều giải đấu quốc tế nên việc hiểu đúng quy tắc mang tính ứng dụng thực tế, đặc biệt khi dự đoán kết quả.